Soru Eki mi: Ayrı mı Yazılır, Nasıl Ünlü Uyar?

Geldi mi cümlesindeki mi, küçük görünür ve sık yanlış yazılır. Kimi bitiştirir, kimi her yerde mi bırakır, kimi de ünlüyü rastgele seçer. Soru eki Türkçede ayrı yazılır. Biçimi de son ünlüye uyar: mı, mi, mu, mü. Bu iki kural, günlük mesajın yazımını büyük ölçüde düzeltir.

Neden ayrı yazılır

Soru eki, sözcüğün kalıcı bir parçası değildir. Cümleye soru anlamı katan bağımsız bir parçacıktır. Bu yüzden geldi mi ayrı, geldimi bitişiktir ve bitişik olanı yazım kuralı saymaz. Aynı ayrım kapı mı, okul mu, göl mü örneklerinde de geçerlidir. Ek, vurguladığı sözcüğün hemen ardına gelir ama arada bir boşluk vardır.

Bitişik yazmak, bazen başka bir sözcükle karışıklık da doğurur. Göz, bitişik dizilişi tek kelime sanır. Ayrı yazınca soru olduğu daha çabuk seçilir. Bu yalnızca görüntü meselesi değildir. Ek ile sözcük arasındaki sınır, anlamın sınırıdır.

Ünlü uyumu nasıl seçilir

Dört biçim vardır: mı, mi, mu, mü. Seçim, soru ekinden hemen önceki sözcüğün son ünlüsüne bakar. Son ünlü a ya da ı ise mı, e ya da i ise mi, o ya da u ise mu, ö ya da ü ise mü gelir. Kitap mı, ev mi, okul mu, göl mü. Kalın ünlü kalın eki, ince ünlü ince eki çağırır.

Son ünsüze bakılmaz. Kitap b ile biter ama son ünlüsü a olduğu için mı doğrudur. Ev v ile biter diye bir kural aranmaz; son ünlü e olduğu için mi yazılır. Ünlüyü duymak için sözcüğü yavaş söylemek yeter. Hangi ses ağızda en son yuvarlanıyorsa ek ona uyar.

Kişi eki mi'nin üstüne gelir

Geliyorsun haber kipidir. Geliyor musun sorudur. Kişi eki, fiile değil soru ekine yapışır. Bu yüzden musun, misin, muyuz bitişik yazılır; fiilden ise ayrı durur. Okuyor muydunuz örneğinde de geçmiş zaman eki soru ekinin ardına gelir. Fiili, soru ekini ve kişi ekini üç ayrı yere bölmeyin. Bölünen yer yalnızca fiil ile soru eki arasındadır.

Olumsuz soru da aynı kurala uyar. Gelmedi mi, bilmiyor musun. Olumsuzluk fiilde kalır, soru eki yine ayrıktır. Olumsuzu soru ekinin içine gömmeyin.

Her soru mi taşımaz

Ne, nereye, niçin, kaç ve kim ile kurulan sorular çoğu zaman ayrıca mi istemez. Nereye gidiyorsun cümlesi zaten sorudur. Sonuna bir de mi eklemek her zaman hata değildir ama çoğu kez gereksiz bir yığılma olur. Soru sözcüğü işini görüyorsa eki zorlamayın.

Tonlama da soru yapar. Yazıda tonlama görünmediği için ek ya da soru sözcüğü gerekir. Konuşurken kaşınız soruyu taşır. Yazarken o kaşın yerini mi tutar. Bunu unutunca cümle düz haber gibi kalır.

Karışan komşular

Soru eki, de ve da bağlacı değildir. İkisi de ayrı yazılır ama görevleri başkadır. Bağlacın testini de ve da yazısında görmüştük. Ki bağlacı da ayrı bir karardır; onu ki yazısında ayırmıştık. Büyük harf ise soru ekine gelmez. Cümle mi ile bitse bile ek küçük kalır. Cümle başını büyütme kuralını büyük harf yazısında toplamıştık.

Üç eki aynı cümlede karıştırmak kolaydır. Önce cümlenin soru mu, bağlaç mı, açıklama mı kurduğuna bakın. Soruysa mi ailesini, ekleme yapıyorsanız de ailesini, açıklama bağlıyorsanız ki'yi düşünün. Hepsini birden bitiştirmek, metni hızlandırmaz.

Sık sorulan sorular

Geldimi neden yanlış? Çünkü soru eki ayrı yazılır. Doğrusu geldi mi biçimindedir. Bitişik yazınca ek, sözcüğün parçası gibi görünür.

Mı mı mi mi, hangisini seçeceğim? Önceki sözcüğün son ünlüsüne bakın. a ve ı için mı, e ve i için mi, o ve u için mu, ö ve ü için mü. Son ünsüz bu seçimi değiştirmez.

Musun bitişik mi yazılır? Evet. Kişi eki soru ekine bitişir: geliyor musun. Ayrı olan, fiil ile soru eki arasındaki boşluktur. Musun'u da ikiye bölmeyin.