Virgülün Sık Yapılan Hataları

Virgül, nefes almak için gelişigüzel konan bir çizik değildir. Konduğu yer, cümlenin eklemini gösterir. Yanlış eklem, okuru özne ile yüklem arasında durdurur. Doğru eklem ise listeyi, hitabı ve ara sözü ayırır. Birkaç sık hata, metnin büyük bölümünü toparlar.

Özne ile yüklem arasına girmez

Ali, okula gitti cümlesindeki virgül gereksizdir. Ali öznedir, okula gitti yüklemdir. İkisinin arasına durak koyunca cümle tökezler. Doğrusu Ali okula gitti biçimindedir. Virgül, ancak Ali'ye sesleniyorsanız durur: Ali, okula gittin mi? Burada Ali hitaptır, özne sen gizlidir. Hitap ile özneyi karıştırmak, en sık virgül hatasıdır.

Uzun özne de virgül istemez. Sabah erken kalkan ve kahvaltı etmeden çıkan çocuk okula yetişti. Özne uzundur, yine de yüklemden virgülle ayrılmaz. Uzunluk, durak gerekçesi değildir. Gerekçe, cümlenin bir yanının eklenip eklenmediğidir.

Liste virgülü

Elma, armut ve üzüm. Virgül, listenin öğelerini ayırır. Son öğeden önce ve varsa virgül çoğu kısa listede gerekmez. Elma, armut, ve üzüm yazmak, ve bağlacının önüne fazladan bir durak koyar. Öğeler uzunsa ve kendi içinde virgül taşıyorsa noktalı virgül devreye girer. Onu ayrıca anlatmıştık. Kısa liste virgül ister, kalabalık liste noktalı virgül ister. İkisini aynı sepete koymayın.

Sıfatlar yan yanaysa da virgül düşünülür. Uzun, yorucu bir toplantı. İki sıfat aynı ismi ayrı ayrı niteliyorsa virgül durabilir. Birleşik bir kavramsa virgül gerekmez. Karar, sıfatların birbirine bağlı olup olmadığına bakar.

Ara söz ve hitap

Cümlenin içine giren ek bilgi, iki virgül arasında durur. Annem, bunu daha önce de söylemişti, yine haklı çıktı. Ortadaki bölüm çıksa cümle ayakta kalır. Kalıyorsa virgüller yerindedir. Kalmıyorsa o bölüm ara söz değil, cümlenin belkemiğidir. Belkemiğini virgülle kesmeyin.

Hitap da virgülle ayrılır. Günaydın, Ayşe. Ayşe burada seslenilen kişidir. Virgül olmazsa günaydın Ayşe bir isim tamlaması gibi okunabilir. Anlam kayması küçük görünür, mektupta büyür. Resmî hitabın iskeletini ayrıca kurmuştuk. Virgül, o iskeletin eklemidir.

Bağlaçların önü

Ama, fakat, ancak öncesinde virgül sık görülür. Kısa cümlede şart değildir: Geldim ama geç kaldım. Uzun cümlede virgül, iki yanı ayırmaya yardım eder. Her ama'dan önce virgül aramak, kuralı mekanikleştirir. Cümleyi yüksek sesle okuyun. Durak anlamı kurtarıyorsa koyun. Kurtarmıyorsa silin.

Çünkü öncesinde de aynı ölçülülük gerekir. Her gerekçeyi virgülle kesmek, cümleyi nefes nefese bırakır. De bağlacı ise virgülün değil, ayrı yazımın konusudur. Onu de ve da yazısında ayırmıştık. Virgül, de'yi bitişik yazma hatasını düzeltmez.

Fazla virgül

Her üç sözcükte bir virgül, metni kekelemeye benzetir. Yazar durduğunu sanır, okur ise özneyi yüklemden koparır. Bitirdiğiniz paragrafı yalnızca virgül için okuyun. Özne ile yüklem arasındakileri silin. Listede kalanları koruyun. Hitabı ve gerçek ara sözü bırakın. Geri kalan çizikler çoğu zaman fazlalıktır.

Eksik virgül de vardır. Hitabı ayırmamak, listeyi yapışık bırakmak okuru yorar. Fazla ile eksik arasındaki çizgi, cümlenin ayakta kalıp kalmadığıdır. Ayakta kalıyorsa virgül muhtemelen gereksizdir. Yıkılıyorsa bir durak eksiktir.

Sık sorulan sorular

Ali, geldi neden yanlış durur? Çünkü Ali özne, geldi yüklemdir. Araya virgül konmaz. Ali, geldin mi cümlesinde ise Ali hitaptır, virgül gerekir.

Ve'den önce virgül konur mu? Kısa listede genellikle konmaz. Öğeler uzun ve kendi içinde virgüllüyse noktalı virgül düşünülür. Her ve'nin önüne otomatik virgül koymayın.

Uzun cümle mutlaka virgül ister mi? Hayır. Uzunluk gerekçe değildir. Eklem, liste, hitap ya da ara söz varsa virgül işe yarar. Yoksa cümleyi ikiye bölmek daha temiz olabilir.