Büyük harf, cümleye vurgu yapmak için serbest bir süs değildir. Türkçede belirli yerlerde zorunlu, birçok yerde de gereksizdir. Kuralı örnekle görmek, her sözcüğü önemli diye büyütmekten daha sağlamdır. Bu yazı güncel bir yazım kılavuzunun yerine geçmez. Günlük metinde en çok karışan ayrımları toplar.

Cümle başı ve özel ad

Cümle büyük harfle başlar. Noktadan sonra gelen yeni cümle de büyük harfle açılır. Virgülden sonra ise cümle sürmektedir; yeni bir büyük harf gerekmez. Ali markete gitti, ekmek aldı cümlesinde ekmek küçük kalır. Ünlem ve soru işaretinden sonra da yeni cümle büyük başlar.

Kişi ve yer adları özel addır: Ayşe, Ankara, Van Gölü. Özel adın ekini ayırmak için kesme işareti kullanılır: Ankara'ya, Ayşe'nin. Kurumların resmî adında sözcükler büyük yazılır. Aynı kurumu günlük dilde meclis diye anıyorsanız, bu genel kullanım cümlenin ortasında küçük kalabilir. Resmî adı mı kullandığınız, yoksa genel bir sözcük mü, buna karar vermek işin püf noktasıdır.

Gün, ay ve yön küçük kalır

Türkçede gün ve ay adları özel ad değildir. Toplantı pazartesi günü, ocak ayındadır cümlesinde pazartesi ve ocak küçük yazılır. Cümle bu sözcükle başlıyorsa yalnızca cümle başı olduğu için büyük olur: Pazartesi erken kalkacağım. Buradaki büyük harf, günün adından değil cümlenin başından gelir.

Yön adları da böyledir. Rüzgâr kuzeyden esiyor cümlesinde kuzey küçük yazılır. Kuzey Amerika gibi bir yer adının parçasıysa büyük yazılır çünkü artık yön değil, özel adın içindedir. Bu ayrımı kaçırmak, İngilizcedeki başlık alışkanlığından gelir. İngilizcede başlıklarda birçok sözcük büyük yazılabilir. Türkçe cümle o kalıbı taşımaz.

Unvan ve hitap

Müdür, öğretmen ve doktor sözcükleri cümlenin ortasında unvan olarak küçük yazılır. Okulun müdürü Ayşe Demir söz aldı cümlesinde müdür küçüktür, kişi adı büyüktür. Cümle Müdür Ayşe Demir ile başlıyorsa ilk sözcük cümle başı olduğu için büyük görünür. Kısaltma olarak Dr. noktalı yazılır ve büyük harf taşır. Bunu her unvanda nokta varmış gibi genellemeyin. Emin olmadığınız kısaltmayı o an uydurmak yerine açık yazmak daha temizdir.

Mektup ve e-postada Sayın hitabı satır başında büyük yazılır. Bu, saygı sözcüğünün her geçtiği yerde büyük olacağı anlamına gelmez. Hitap ayrı, cümle içi kullanım ayrıdır. Dil ve millet adları da özel ad sayılır. Türkçe ve Türk, cümle ortasında da büyük yazılır.

Sık yapılan büyütmeler

Her sözcüğü büyük yazmak metni önemli göstermez, okumayı yorar. Duyuru başlığı kısa tasarlanmışsa ayrı değerlendirilir. Gövde cümlesinde aynı diziliş hata olur. Başlıkta tasarım payı vardır; cümlede kural vardır. İkisini karıştırmayın.

Sosyal medyada vurgu için rastgele büyük harf kullanmak da yazım kuralı değildir. Bağırmak ile özel adı işaretlemek başka işlerdir. Metin bir duyuru ise başlığı kısa tutun, gövdeyi olağan cümleyle yazın. Okur, bağırılanı değil anlaşılır olanı hatırlar.

Yazım yalnızca büyük harften ibaret değildir. Bağlacı ekten ayırmak da aynı özeni ister. de ve da ile ki bağlacı bu yüzden ayrı yazılarda durur. Büyük harfi doğru basmak, o ayrımı ortadan kaldırmaz.

Kısa bir kontrol

Bitirdiğiniz paragrafı bir kez yalnızca büyük harf için okuyun. Cümle başlarına bakın. Kişi ve yer adlarını işaretleyin. Gün ve ay adlarını küçültün. Kurum adı geçiyorsa resmî biçimini kontrol edin. Geri kalan sözcükler küçükse metin büyük olasılıkla düzgündür. Emin olmadığınız tek sözcük için kılavuz açmak, bütün paragrafı yeniden yazmaktan hızlıdır.

Bu kontrol ödevde de iş mektubunda da aynıdır. Fark, konunun ciddiyetinde değil özel adın çokluğundadır. Tarih anlatan bir paragraf daha çok büyük harf taşır çünkü daha çok yer ve kişi adı vardır. Bu, kuralın gevşediği anlamına gelmez. Kapaktaki süsü cümle içine taşımayın.

Sık sorulan sorular

Türkçe her yerde büyük mü yazılır? Dil ve millet adları özel ad kabul edilir; Türkçe ve Türk büyük yazılır. Cümle ortasında da büyük kalırlar. Tümünü küçük yazmak bu kurala uymaz.

Başlıkta her sözcük büyük olmalı mı? Zorunlu değildir. Kısa ve anlaşılır bir başlık yeter. Gövdeye geçince olağan cümle kuralına dönün. Kapaktaki tasarım ile cümle içi yazımı bir tutmayın.

Virgülden sonra büyük harf gelir mi? Hayır. Virgül cümleyi bitirmez. Büyük harf, yeni cümle başladıysa gelir. Ali, ekmek aldı örneğinde Ali özel ad olduğu için büyüktür; virgülden sonraki ekmek küçük kalır.

Adımlar

Cümle başını büyüt: Noktadan sonra gelen yeni cümleyi büyük harfle açın; virgülden sonra büyütmeyin.
Özel adı işaretle: Kişi, yer ve resmî kurum adlarını büyük yazın.
Gün ve ayı küçük bırak: Pazartesi ve ocak gibi adları cümle ortasında küçük yazın.
Kılavuzla kontrol et: Emin olmadığınız tek sözcük için güncel yazım kılavuzuna bakın.