Altını Çizmek Yetmez: Aktif Hatırlama

Sayfa sarı fosforla doludur, yine de akşam soru sorulunca cümle gelmez. Bu duygu tembellik sayılmaz. Altını çizmek, metni tanıdık kılar. Tanıdık gelmek ile hatırlamak aynı iş değildir. Göz, işaretli satırı görünce evet bunu görmüştüm der. Kitap kapalıyken o satırı kurmak ise başka bir çabadır. Aktif hatırlama, bu ikinci çabanın adıdır.

Tanımak ile hatırlamak

Çoktan seçmeli bir soruda doğru şıkkı görünce içten bir oh çekilir. O oh, çoğu zaman tanımadır. Şık orada duruyordur, siz seçersiniz. Boş bir kâğıtta aynı bilgiyi yazmak tanıma değil, hatırlamadır. Hatırlama daha zordur ve tam bu yüzden iz bırakır. Zorluk, işe yaramadığı anlamına gelmez. Takılmak, beynin o bağı kurmaya çalıştığının işaretidir.

Fosforlu kalem bu çabayı atlar. El meşguldür, sayfa renklenir, insan çalıştım hissi alır. His, ölçü değildir. Ölçü, kitabı kapattığınızda kurabildiğiniz cümledir. Bir sayfanın yarısını boyamak, o sayfayı öğrenmekle aynı süreyi yer ama aynı izi bırakmaz.

Nasıl uygulanır

Kısa bir bölüm okuyun. Sonra kitabı kapatın. Boş bir kenara, aklınızda kalanı kendi sözcüklerinizle yazın. Üç madde de olur, yarım cümle de. Bitince açıp karşılaştırın. Eksik kalan yeri yeniden okuyun, yine kapatın, yalnızca o eksiği tamamlamayı deneyin. Bütün sayfayı baştan kopyalamayın. Kopya, hatırlamanın yerine geçer.

Soru sormak da aynı iştir. Başlığa bakıp bu bölüm neyi anlatıyor diye sorun, sonra yanıtı yazın. Cornell notundaki sol sütun tam bu sorular için ayrılır. Oradaki düzeni kullanmasanız da mantık aynıdır: ipucu görünür, cevap gizlenir, siz üretirsiniz.

Neden işe yarar

Hatırlamaya çalışırken beyin, bilgiyi rafta arar. Arama sırasında yol güçlenir. Yalnızca yeniden okumak, yolu kurmaz; yolu seyrettirir. Seyir rahattır, arama yorucudur. Sınav ve gerçek hayat aramayı sorar. Bu yüzden çalışma, rahat hissettiren yöntemle değil, sınavın benzediği yöntemle yapılmalıdır.

Yanılmak da bu aramanın parçasıdır. İlk denemede eksik yazmak başarısızlık değildir. Eksik, nereye bakacağınızı gösterir. Tahmininizi doğru sanıp geçmeyin. Kontrol etmeden kurulan cümle, yanlış bir izi de sağlamlaştırabilir. Kısa bakış, yanlışı yerinde düzeltir.

Ne zaman ve ne sıklıkla

Aynı günün içinde bir kez hatırlamak iyi bir başlangıçtır. Asıl kalıcılık, arayı açınca gelir. Ertesi gün aynı soruları, nota bakmadan sorun. Tutmayanları işaretleyin. Bu zamanlamayı aralıklı tekrar yazısında daha geniş anlatmıştık. Aktif hatırlama o yazının motorudur. Aralık, motoru ne zaman çalıştıracağınızı söyler.

Her paragraf için ayrı bir tören gerekmez. Bir ders saatinin sonunda beş soru yeter. Beş soruyu dürüstçe boş kâğıda yanıtlamak, yirmi sayfayı yeniden okumaktan daha çok şey gösterir. Sayı büyüdükçe gösteriş artar, dikkat dağılır. Az ve kapalı kitap, çok ve açık kitaptan verimlidir.

Altını çizmek tamamen yasak mı

Değil. İşaret, sonra dönüp soru kuracağınız yeri bulmanızı kolaylaştırır. Yasak olan, işaretlemeyi çalışmanın kendisi sanmaktır. Bir satırı çizin, kenara bir soru yazın, sayfayı kapatınca o soruyu yanıtlayın. Çizgi harita, soru yolculuktur. Yalnızca haritaya bakmak sizi yerinden oynatmaz.

Başkasının çıkardığı özeti okumak da tanıma tuzağıdır. Özet düzgün görünür, siz onu anlamış gibi olursunuz. Kendi boş kâğıdınız daha dağınıktır ve daha değerlidir. Dağınıklık, düşünmenin izidir.

Sık sorulan sorular

Hiç çizmeden çalışılır mı? Çalışılır. Çizmek zorunlu değildir. Zorunlu olan, kitabı kapalıyken bir şey üretebilmektir. Üretim yazı da olabilir, sesli anlatım da.

Her denemede tam puan şart mı? Hayır. İlk turda yarım hatırlamak olağandır. Önemli olan, eksiği kontrol edip aynı soruya sonra dönmektir. Tam puan hissi çoğu zaman yeniden okumanın rahatlığıdır.

Aktif hatırlama uzun sürer mi? Başta evet, çünkü boşluk görünür. Sonraki turlarda hızlanır. Yeniden okumanın hızı ise aldatıcıdır. Göz hızlı gider, iz zayıf kalır.