Çerez Nedir, Tarayıcıda Ne Tutar?

Sitede çerez uyarısı çıkınca çoğu kişi iç geçirip kapatır. Çerez, bu uyarıda bir tatlı değildir. Tarayıcınızın, sitenin isteği üzerine sakladığı küçük bir metin parçasıdır. O metin sizi tanır, sepetinizi tutar ya da gezindiğiniz sayfaları hatırlar. Ne işe yaradığını bilmek, her uyarıyı aynı refleksle geçmeyi bırakır.

Küçük not, büyük karışıklık

Bir siteye girdiğinizde sunucu, tarayıcıya şunu sakla diyebilir. Tarayıcı bu notu bilgisayarınızda ya da telefonunuzda tutar. Aynı siteye dönünce notu geri gönderir. Böylece site, bu tarayıcıyı daha önce görmüş olduğunu anlar. Notun içinde genellikle bir kimlik numarası, bir tercih ya da bir süre vardır. Roman gibi uzun bir metin değildir.

Çerez, virüs değildir. Kendi başına ekranınızı kilitlemez. Yine de hangi notun kim için saklandığı önemlidir. Birinci taraf çerez, o an ziyaret ettiğiniz sitenin notudur. Üçüncü taraf çerez, sayfanın içine gömülü başka bir hizmetin notudur. Reklam ve ölçüm araçları çoğu zaman bu ikinci yolla çalışır.

Oturum ile kalıcı not

Kimi çerez, tarayıcıyı kapatınca silinir. Buna oturum çerezi denir. Sepetteki ürünü ödeme bitene kadar tutmak bu türe örnektir. Kimi çerez ise bir tarih taşır ve tarayıcı kapansa da durur. Beni hatırla kutusu, dil seçiminiz ya da bir reklam kimliği bu kalıcı nota yazılabilir.

Kalıcı demek sonsuz demek değildir. Süresi dolunca tarayıcı onu düşürür. Süre, sitenin kararına bağlıdır. Siz de tarayıcının gizlilik bölümünden bu notları silebilirsiniz. Menü adları sürümden sürüme değişir. Aranacak sözcük gizlilik ya da çerezlerdir. Silince birçok siteden çıkmış olursunuz çünkü giriş bilgisi o notla hatırlanıyordu.

Ne işe yarar, neyi tutmaz

İşin meşru tarafı vardır. Çerez olmasa her sayfa yenilendiğinde sepet boşalır, dil başa döner, form yarıda unutulur. Karanlık tema seçiminiz de böyle saklanabilir. Bu kullanımlar siteyi kullanılabilir kılar.

Çerez, parolanızın kendisi değildir. Parolayı tarayıcıya yazdığınız kutu ile çerezi karıştırmayın. Güçlü parola ve iki adımlı doğrulamayı ayrı bir yazıda anlatmıştık. Çerez olsa olsa o girişin hatırlanmasına aracılık eder. Parolayı bir pencereye yapıştırmanızı isteyen, tanımadığınız bir uyarı ise çerez açıklaması değildir. Tanıdık görünen sahte mesajların işaretlerini oltalama yazısında toplamıştık.

İz ve tercih

Üçüncü taraf notlar, bir sitede baktığınız ürünü başka bir sitede reklam olarak karşınıza çıkarabilir. Bu, tarayıcının sizi mağazadan mağazaya takip eden bir satıcı gibi davranmasına benzer. Kimisi bunu kolaylık sayar, kimisi gereksiz bir iz. İkisi de duygusal bir tercihtir. Teknik gerçek, notun sizin haberiniz olmadan da birikebileceğidir. Uyarı pencereleri bu yüzden çıkar. Tümünü kabul, yalnızca zorunlu olanı kabul ve reddet seçenekleri aynı kapı değildir.

Tarayıcılar üçüncü taraf çerezlere gittikçe daha sıkı bakar. Kural ve menü değişebilir. Ezberlenecek tek bir düğme adı vermek, bir sonraki sürümde işe yaramaz. İlke değişmez: zorunlu olmayan notu kabul etmeden önce, o notun size mi siteye mi yaradığına bakın.

Temizlemek neyi bozar

Çerezleri silmek bilgisayarı hızlandıran sihirli bir temizlik değildir. Diskte kapladığı yer çoğu zaman küçüktür. Asıl sonuç, oturumların kapanması ve tercihlerın sıfırlanmasıdır. Sık sık her şeyi silip sonra aynı parolaları zayıf sitelere yeniden yazmak, gizliliği artırmaz. Az kullandığınız sitelerin notunu silmek, banka gibi güvendiğiniz oturumu ise ayrıca düşünmek daha ölçülüdür.

Gizli pencere, çerezi kalıcı yazmamak için bir yoldur. Pencere kapanınca o oturumun notları da gider. Gizli pencere sizi görünmez yapmaz. Bağlandığınız site ve ağ, ziyareti yine görebilir. Görünmezlik vaadi, çerezin tanımından büyük bir sözdür.

Sık sorulan sorular

Çerez kabul etmezsem site açılmaz mı? Birçok site açılır. Sepet, giriş ve bazı gömülü araçlar eksik çalışabilir. Zorunlu çerez ile reklam çerezi aynı şey değildir. Pencere bu ayrımı gösteriyorsa yalnızca zorunlu olanı seçmek çoğu zaman yeter.

Çerez parola mıdır? Hayır. Parola sizin belirlediğiniz gizli sözcüktür. Çerez, tarayıcının sakladığı küçük bir nottur. Bir uyarı parola yazmanızı istiyorsa bu, çerez açıklaması diye geçiştirilmez.

Silmek virüsü temizler mi? Temizlemez. Çerez bir program değildir. Şüpheli bir yazılım için çerez silmek yetmez. O ayrı bir güvenlik işidir ve güvendiğiniz bir kaynağın yönergesiyle yapılmalıdır.