Akış Sizi Nasıl Sıralar?
Akıştaki sıra bir doğruluk listesi değildir. Tıklama, izleme ve paylaşma, bir sonraki öneriyi nasıl besler, sade anlatıyoruz.
Açtığınız uygulamada üstte duran yazı, dünyanın en önemli haberi olmak zorunda değildir. Bir düzen, sizin ve sizin gibi duranların daha çok tıkladığı, izlediği ya da paylaştığı şeyi üste çıkarır. Bu düzene kabaca algoritma denir. Adı ürkütücü olabilir. Yaptığı iş ise sadedir: neyin ilgi gördüğünü sayar ve benzerini yeniden gösterir. Saymak, doğrulamak değildir.
Ne sayılır
Düzen, her platformda aynı formülü açıklamaz. Formülün tamamı da zaten ortada değildir. Görünen davranışlar ortadadır. Bir başlıkta durmak, bir videoyu sonuna kadar izlemek, beğenmek, kaydetmek ve paylaşmak ilgi sayılır. İlgi, o içeriğin doğru olduğunu değil, parmağınızı tuttuğunu gösterir. Parmağı tutan şey, öfke de olabilir, merak da, yararlı bir tarif de.
Bu sayım sizi tanıdığı iddiasındadır. Tanıma, bir kişilik raporu değildir. Son birkaç günün tıklamalarının özetidir. Özet, dünden farklı düşünmenize izin vermeyebilir. Çünkü dünü üste çıkarır, bugünkü tereddüdü değil.
Doğruluk sırası değildir
Üstte olmak, bir kurulun onayından geçmek demek değildir. Aynı cümleyi paylaşan kalabalık, cümleyi doğru yapmaz. Bunu kaynak tartarken ayrı görmüştük. Akış, o tartmayı sizin yerinize yapmaz. Hatta tartmayı geciktirebilir çünkü benzer yanlış, ekranda tekrar tekrar durunca tanıdık gelir. Tanıdık gelen yanlış, hâlâ yanlıştır.
Reklam da aynı akışın içine karışır. Ücret, bir içeriği üste taşıyabilir. Ücretli olan ile sıralamanın kendiliğinden üste çıkardığı şey aynı görünebilir. Ayırmayı öğrenmek, akışın sizi yönetmesini bir parça yavaşlatır.
Siz de düzeni beslersiniz
Kızdığınız bir başlıkta uzun süre kalmak, düzen için ilgi sinyalidir. Kızgınlık da bir duruştur. Düzen, kızgınlığı onay diye okuyabilir ve benzerini getirir. Birkaç gün sonra ekran yalnızca o öfkeyle dolar. Bu bir komplo teorisi değildir. Sayılan davranışın sonucudur. İstemediğiniz şeyi izlemeyi sürdürmek, istemediğiniz akışı beslemektir.
Beslemeyi kesmek için her uygulamayı silmek şart değildir. Duraksadığınız başlığı geçmek, izlemeyi yarıda bırakmak ve ara sıra ilgi alanlarını temizlemek işe yarar. Menü adları değişir. Aranacak sözcük, ilgi alanı ya da öneridir. Temizlemek, kişiliğinizi silmez. Dünün tıklama özetini siler.
Bildirim ve çerez ile akrabalığı
Bildirim, akışın kapınıza kadar gelen hâlidir. Çerez ise tarayıcıda tutulan küçük nottur. Çerezi ayrıca anlatmıştık. Üçü de aynı vaadi taşır: sizi daha ilgili tutmak. İlgili tutmak, daha bilgili tutmakla aynı cümle değildir. Bir saat ilgili kalıp hiçbir iddiayı tartmamış olabilirsiniz.
Ekran molası burada da işe yarar. Akış, molayı sevmez çünkü mola sayımı keser. Sizin dikkatiniz ise molayla toparlanır. Mola düzenini ekran yazısında görmüştük. Akışın istediği süre ile gözün istediği süre aynı değildir.
Ne yapmalı, ne yapmamalı
Akışı bir gazete manşeti gibi okumayın. Manşet bir kurulun seçimidir, o da yanılabilir. Akış ise çoğunlukla ilgi sayımıdır. Önemli bir iş için ekranın ilk üçüne güvenmeyin. Kaynağa, tarihe ve ikinci bir kapıya bakın. Aynı görüşü üç kez görmek, üç kanıt değildir.
Düzeni kandırmaya çalışmak da bu yazının önerisi değildir. Yapay tıklama, sahte paylaşım ve boş izlenme hem sizi hem başkasını yanıltır. Yapılacak olan daha az gösterişlidir. İstemediğiniz şeyi beslememek, istediğiniz uzun yazıyı gerçekten okumak ve arada akışı kapatmaktır.
Sık sorulan sorular
Üstteki içerik doğru mudur? Üstte olmak doğruluk mührü değildir. İlgi gördüğünü ya da ücretle taşındığını gösterir. Kaynağı ayrıca tartın.
Akış beni tanıyor mu? Son tıklamalarınızın bir özetini tutuyor olabilir. Bu, değişmeyen bir kişilik raporu değildir. İzlediğiniz şeyi değiştirince özet de zamanla değişir.
Önerileri kapatmak mümkün mü? Birçok uygulamada ilgi alanları ve bildirimler kısılabilir. Menü adı sürüme göre değişir. Kapatmak, dünün tıklama özetini zayıflatır.