Uzun not, konunun her cümlesini taşır ve hiçbirini öne çıkarmaz. Zihin haritası tersini dener. Ortada tek bir kavram durur, kollar ana başlıkları, ince dallar örnekleri taşır. Amaç resim yapmak değildir. Konuyu kapattığınızda kolları kendi ağzınızla sayabilmektir. Güzel renk, bu sayımı sağlamıyorsa süs olarak kalır.

Ortaya ne konur

Sayfanın ortasına konunun adını yazın. Tek sözcük ya da iki sözcüklük bir tamlama yeter. Fotosentez, büyük harf, birim fiyat. Ortaya bir paragraf koyarsanız harita, yeniden bir metne döner. Orta, pusuladır. Pusula uzun konuşmaz.

Kâğıt yan çevrilirse kollar daha rahat yayılır. Defterin dar satırı haritayı boğar. Boş bir A4, çizgili ders notundan daha uygun olabilir. Dijital bir araç da olur. Araç, ortaya kavram koyma kuralını değiştirmez.

Kalın kol, ince dal

Ana başlıklar kalın koldur. Bir konuda dört ile altı kol çoğu zaman yeter. On iki kol, özeti yeniden kalabalık yapar. Her kol bir iki sözcüktür. Cümle yazmayın. Fotosentez örneğinde kollar ışık, su, karbon dioksit, şeker ve oksijen olabilir. İnce dal, ışığın altına kırmızı ve mavi soğurulur, yeşil yansır gibi kısa bir not düşer. Cümlenin tamamı dala sığmıyorsa o cümle haritanın işi değildir. Deftere aittir.

Bu kısa dal, Cornell notundaki soru sütununa benzer. İkisi de ayrıntıyı gizleyip ipucu bırakır. Cornell satır satır ilerler. Harita ortadan dağılır. Anlatımı adım adım olan konuda Cornell daha rahat olabilir. Kavramların birbirine baktığı konuda harita daha hızlı bir bakış verir. Birini diğerinin yerine kutsallaştırmayın.

Renk şart değildir

Dört renkli kalem, haritayı şenlikli gösterir. Öğrenme, şenlikten değil koldaki sözcüğün doğruluğundan gelir. Renk kullanacaksanız bir iş verin. Örneğin örnekler mavi, tanımlar siyah. Rastgele boyamak, sonra neyin ne olduğunu unutturur. Tek kalemle çizilmiş dürüst bir harita, süslü ve boş bir haritadan iyidir.

Resim de şart değildir. Küçük bir çizim hatırlatıcı olabilir. Her dala resim aramak, asıl sözcüğü geciktirir. Sözcük bulun, resim ancak yer kalırsa gelsin.

Çizmek yetmez, kapatmak gerekir

Harita bittikten sonra kâğıdı çevirin. Ortadaki kavramı söyleyip kolları sayın. Takıldığınız kolu açıp bakın, yine kapatın. Bu, aktif hatırlamanın haritaya uygulanmış hâlidir. Bakarak renkleri seyretmek tanımayı ölçer. Kapalı anlatmak hatırlamayı ölçer.

Birisine konuyu haritaya bakmadan anlatmak da aynı sınavdır. Anlatırken kullandığınız cümle, Feynman tekniğinin istediği sade dildir. Harita ipucudur, anlatı sizin cümlenizdir. İkisini karıştırıp haritadaki iki sözcüğü olduğu gibi okumak, öğrenmiş gibi yapmaktır.

Nerede işe yaramaz

Uzun bir ispat, bir kanun maddesinin adım adım uygulanışı ya da bir tarifin sırası, ortadan dağılan haritada sırayı kaybedebilir. Sıra önemliyse numaralı liste daha dürüsttür. Haritayı her derse zorlamak, aracı amaç hâline getirir. Bir bakışta görmek istediğiniz kavramlar için kullanın. Geri kalanını düz notta bırakın.

Eski haritayı her sınavda baştan çizmeyin. Eksilen kolu ekleyin, yanlış dalı silin. Temize çekilen üçüncü kopya, çalışmanın kendisi gibi hissedilir ve zaman yer. Kirli ve doğru harita yeter.

Sık sorulan sorular

Bilgisayarda çizmek olur mu? Olur. Ortaya kavram, kola kısa sözcük kuralı değişmez. Araç, hatırlamayı kendiliğinden yapmaz. Kâğıdı ya da ekranı kapatıp anlatın.

Kaç kol olmalı? Çoğu konuda dört ile altı ana kol yeter. Çok kol, haritayı yeniden uzun nota çevirir. İnce dalda örnek tutun.

Renksiz harita eksik mi? Hayır. Renk bir kod ise yararlıdır. Süs ise şart değildir. Tek kalemle doğru sözcük, yeterlidir.

Adımlar

Ortayı yazın: Sayfanın ortasına konunun adını tek sözcük ya da kısa bir tamlamayla koyun.
Kalın kolları seçin: Ana başlıkları cümle değil, bir iki sözcük olarak yayın.
İnce dal ekleyin: Her kolun altına örnek ya da ayrımı yine kısa yazın.
Kapatıp anlatın: Haritaya bakmadan kolları sırayla söyleyin, takılınca dönüp yalnızca o dalı düzeltin.