Bir Kitabı Üç Geçişte Okumak

Kitabı ilk sayfadan son sayfaya, her cümlede aynı hızla süpürmek çalışkan görünür. Birçok bölümde ise göz yorulur, sav kaybolur. Üç geçiş, aynı sayfayı üç kez tembelce okumak değildir. Her turun ayrı bir işi vardır. İlki haritadır. İkincisi iddiayı arar. Üçüncüsü kitabı kapatıp anlatır. Hız rekoru vaat edilmez. Vaat, turun sonunda ne aradığınızı bilmenizdir.

İlk geçiş harita çıkarır

Bölümün başlıklarına, koyu cümlelerine, varsa sorularına ve görsellerin alt yazılarına bakın. Bu turda her paragrafı okumayın. Amaç, yazarın nereye varacağını tahmin etmektir. Tahmin yanlış çıkabilir. Yanlış tahmin bile ikinci turu hızlandırır çünkü neyi düzelteceğinizi bilirsiniz.

Başlık yoksa ilk ve son cümlelere bakmak aynı işi görür. Bir bölümün ilk cümlesi çoğu zaman sözü açar, son cümlesi toparlar. Ortadaki örnek, ikinci tura kalsın. İlk tur yirmi dakika süren bir tören olmak zorunda değildir. Birkaç dakika yeter. Törene dönüşürse asıl okuma ertelenir.

İkinci geçiş savı arar

Şimdi okuyun. Her paragrafın yanına uzun not düşmeyin. Yazar ne iddia ediyor, hangi örneğe dayanıyor, nerede karşı görüşü geçiştiriyor: üç soru yeter. İşaret koyacağınız yer, hoşunuza giden cümle değil, iddiayı taşıyan cümledir. Hoş cümle altı çizili, iddia boşta kalırsa defter güzel, sınav boş olur.

Anlamadığınız cümlede durun. Durmak, bütün bölümü baştan almak değildir. O cümleyi kendi sözcüğünüzle yeniden kurun. Kuramıyorsanız bir önceki cümleye dönün. Yöntem, aktif hatırlamaya benzer. Fark, burada hatırlama ikinci turun içine serpiştirilir, üçüncü turda ise tek iş hâline gelir.

Üçüncü geçiş kapalı kitaptır

Kitabı kapatın. Bölümün adını söyleyin, üç iddiayı ve bir örneği kendi cümlenizle anlatın. Takıldığınız yeri not edin, yalnızca orayı açın, yine kapatın. Bu tur olmadan ilk iki tur tanıdıklık üretir. Tanıdıklık, anlatabilmek değildir.

Anlatıyı bir kâğıda dökerseniz zihin haritası ya da kısa bir özet çıkabilir. Araç önemli değildir. Önemli olan, kitabın cümlesini kopyalamadan konuşabilmektir. Kopya, üçüncü turu yeniden birinci tura çevirir.

Her kitap bu turu hak etmez

Roman, savını başlıklarla ilan etmeyebilir. Ondan bölüm sonu özeti beklemek, okuma zevkini ödeve çevirir. Romanı bu üçlüye zorlamayın. Ders kitabı, rapor ve uzun bir makale ise üç turu hak eder. Çünkü onlarda bir iddia vardır ve iddia sınanacaktır.

Çok kısa bir metni üç tura bölmek de gösteriştir. Bir sayfalık bir yazıyı bir kez dikkatle okuyup kapatarak anlatmak yeter. Üç geçiş, uzun ve iddialı metin içindir. Her öğle arasını bu düzene sokmayın.

Sık yapılan kayma

İlk turu atlayıp doğrudan fosforlamak, haritasız yola çıkmaktır. Üçüncü turu atlayıp kitabı açık bırakmak ise yolu yürüdüm sanmaktır. İki kayma da zaman yer. Ortadaki turu uzatmak, kenar turları silmek demektir. Kenarlar kısa kalsın, asıl okuma ortada dursun, sınav kapalı kitapta olsun.

Yorgunluk başlarsa turu bölün. Molanın ölçüsünü ayrı yazmıştık. Mola, yeni bir kitap açmak için değil, aynı bölüme dönmek içindir.

Sık sorulan sorular

Üç kez okumak zaman kaybı değil mi? İlk ve üçüncü tur kısadır. Asıl okuma ikinci turdadır. Üç kez aynı hızla süpürmek ise kayıptır. Turların işi birbirinden farklıdır.

Roman da böyle mi okunur? Zorunlu değil. Bu düzen, iddiası ve başlığı olan ders metinleri içindir. Romanın akışını özet turuna çevirmek şart değildir.

Altını hiç çizmeden olur mu? Olur. Çizmek, iddiayı sonra bulmanıza yarar. Çizmek öğrenmenin kendisi sayılırsa üçüncü tur yine boş kalır.