E-posta Eki Açmadan Önce Bakılacaklar

E-postanın konusu faturadır, ekindedir bir dosya, cümle ise acele eder. Bu üçlü, dosyayı açmadan önce durmak için yeterlidir. Ek, mektubun zararsız bir parçası olmak zorunda değildir. İçinde sizi başka bir yere götüren ya da bilgisayarda bir kapı açan bir düzenek olabilir. Bu yazı o düzeneği kurmayı anlatmaz. Açmadan önce bakılacak sade kontrolleri anlatır.

Adres, görünen addan ayrıdır

Gönderenin adı öğretmeniniz, bankanız ya da bir arkadaşınız gibi görünebilir. Asıl adres, adın altındaki uzun satırdadır. Bir harf değişmiş, kurumun alanı yerine alakasız bir alan yazılmış olabilir. Adı tanıdık diye ek güvenli sayılmaz. Adres satırını açmadan dosyaya geçmeyin.

Tanıdık görünen sahte mesajların genel işaretlerini oltalama yazısında toplamıştık. Ek, o işaretlerin dosyaya bürünmüş hâlidir. Mesajın kendisi kısa ve temiz olsa bile dosya ayrı bir kapıdır. İki kapıyı birden açık saymayın.

Acele, kontrolün düşmanıdır

Hesabınız kapanacak, kargonuz geri dönecek, ceza yazılacak. Bu cümleler parmağı hızlandırır. Hız, dosyayı incelemenin yerine geçer. Gerçek bir kurum acil bir işi yalnızca tanımadığınız bir ekle çözmez. Durun. Kurumun kendi sitesine, ezberinizdeki adresten kendiniz girin. Mesajdaki bağlantıya basarak değil.

Bağlantı ile ek aynı mektupta birleşmişse ikisini de o an açmayın. Birini doğrulamak, diğerini temize çıkarmaz. Fatura gerçekten bekleniyorsa şirket bilinen numarasından aranabilir. Numarayı mesajın içinden değil, eski bir belgeden ya da resmi siteden alın.

Uzantı ne söyler

Dosya adının sonundaki kısa ek, türünü gösterir. Fotoğraf, metin ve tablo farklı uzantılar taşır. Beklediğiniz bir belge yerine çalıştırılabilir bir program görüyorsanız açmayın. Adın ortasında bir uzantı, sonunda başka bir uzantı varsa çift isim vardır. Göze belge gibi görünen dosya, sonda başka bir tür olabilir. Görünen simge de aldatabilir. Simgeye değil, tam ada bakın.

Ofis belgesinin içinde makro açılması istenebilir. Tanımadığınız bir belgede makroyu etkinleştirmeyin. Makro, belgenin içinde çalışan bir dizi komuttur. Zararsız olanı da vardır. Beklemediğiniz faturada ise beklenen şey değildir. Etkinleştir düğmesi, nezaket değil bir kapıdır.

Başka kanaldan doğrulamak

Arkadaşınızdan geldiğini sandığınız bir ek için aynı e-postanın yanıtına güvenmeyin. Yanıt, sahte konuşmanın içinde kalır. Telefon, daha önce kullandığınız bir sohbet ya da yan yana durduğunuz bir an, ikinci kanaldır. Bu dosyayı sen mi gönderdin sorusu, utanç verici bir şüphe değil, kısa bir nezakettir. Gerçek gönderen alınmaz. Sahte olan ise bu soruda tökezler.

Ortak kullanılan bilgisayarda başkasının oturumunda ek açmayın. Açılan dosya o oturumun yetkisiyle çalışır. Kendi hesabınızda da güncel bir koruma yazılımı, bu kontrollerin yerine geçmez. İkisi birlikte düşünülür. Yazılım, sizin aceleyle basmanızı her zaman engellemez.

Açtıktan sonra şüphe

Dosya açıldıktan sonra parola isteyen bir pencere, beklenmedik bir fatura ya da bilgisayarınız kilitlendi diyen bir ekran görürseniz parolayı o pencereye yazmayın. Cihazı aceleyle yeniden kurmadan önce güvendiğiniz bir destekten, yüz yüze ya da bilinen bir kanaldan yardım isteyin. Tanımadığınız bir numaranın aramasıyla ekran paylaşmayın. Bu da ayrı bir acele tuzağıdır.

Ek açmamak, işi savsaklamak değildir. Beklenen belgenin doğru kanaldan gelmesini sağlamaktır. Doğru kanal yavaştır. Yavaşlık, bu işte bir kusur değil, filtredir.

Sık sorulan sorular

Tanıdık addan gelen eki açabilir miyim? Ad yetmez. Adres satırını okuyun. Beklemediğiniz bir dosya ve acele bir cümle varsa açmadan ikinci kanaldan sorun.

Makro nedir, neden kapatayım? Belgenin içinde çalışan komut dizisidir. Tanımadığınız bir dosyada etkinleştirmek, belgenin dışına çıkan bir kapı açabilir. Beklenen bir iş değilse etkinleştirmeyin.

Koruma yazılımı varsa kontrol gerekmez mi? Gerekir. Yazılım her acele tıklamayı yakalayamaz. Adres, uzantı ve ikinci kanal, yazılımın yanında duran insan kontrolüdür.