Ayrı mı, Bitişik mi? Sık Karıştırılan Sözcükler Listesi

Yazı yazarken en çok duraksadığımız yerlerden biri, iki sözcüğün ayrı mı yoksa bitişik mi yazılacağıdır. “Birkaç” mı, “bir kaç” mı? “Hiçbir” mi, “hiç bir” mi? Türk Dil Kurumu'nun yazım kılavuzuna göre bu soruların belirli cevapları var. Bu yazıda en sık karıştırılan sözcükleri gruplar hâlinde veriyoruz. Daha önce de/da yazımını ve ki yazımını ele almıştık; bu yazı onların tamamlayıcısıdır.

“Bir” ile başlayan bitişik sözcükler

Aşağıdaki sözcükler tek parça olarak yazılır:

• birkaç (yanlış: bir kaç)
• birçok (yanlış: bir çok)
• birtakım (“bir takım” ayrı yazılırsa “bir spor takımı” gibi farklı bir anlam kazanır)
• birbiri, birbirine, birbirini
• biraz

Örnek: Birçok kişi toplantıya katıldı. Birkaç soru sormak istiyorum.

“Bir” ile başlayan ayrı yazılan ifadeler

• bir şey (yanlış: birşey)
• bir daha
• bir kez, bir kere
• bir de

Örnek: Bir şey söyleyeceksen açık söyle.

“Hiç” ve “her” ile başlayan sözcükler

Bu grup en çok karıştırılan gruptur.

Bitişik yazılanlar:

• hiçbir (yanlış: hiç bir)
• hiçbiri
• herkes (yanlış: her kes, herkez)
• herhangi (“herhangi bir” biçiminde “bir” ayrı yazılır)

Ayrı yazılanlar:

• her şey (yanlış: herşey)
• hiçbir şey (yanlış: hiçbirşey)
• her zaman, her yerde
• hiç kimse
• her biri

Örnek: Hiçbir şey eskisi gibi değil. Her şey yolunda gitti. Herhangi bir sorun olursa haber ver.

Zaman ve sıklık bildirenler

• bazen (bitişik)
• her zaman, hiçbir zaman, ara sıra, sık sık (ayrı)
• o zaman, bu sırada, bu arada (ayrı)

Örnek: Bazen sabah erken kalkarım. Ara sıra yürüyüşe çıkıyoruz.

Bağlayan ifadeler

• ya da (ayrı; “yada” yanlıştır)
• yine de (ayrı; “yinede” yanlıştır)
• ama, fakat, ancak (tek sözcük)
• bu yüzden, bu nedenle (ayrı)

Örnek: Yorgunum, yine de gideceğim. Çay ya da kahve alabilirsin.

Neden karışıyor?

Konuşurken sözcükleri birbirine bağlayarak söyleriz; “hiçbirşey” tek bir ses bütünü gibi duyulur. Yazarken bu alışkanlığı farkında olmadan yazıya taşırız. Hızlı mesajlaşmada boşluğu atlamak ya da “bişey” gibi kısaltmalar kullanmak da alışkanlık hâline gelir. Resmî yazılarda, ödevlerde ve iş yazışmalarında ise doğru yazım önemlidir.

Doğru yazım için ipuçları

1. Şüphe ettiğinizde Türk Dil Kurumu'nun çevrimiçi sözlüğüne ve yazım kılavuzuna bakın.
2. Yanıldığınız sözcükleri bir kartta toplayın.
3. Yazdıktan sonra metni yeniden okuyun; çoğu hata ikinci okumada fark edilir.
4. Bilgisayardaki yazım denetimine güvenin ama gözünüzü de açık tutun: “ya da” gibi bazı yanlışları kaçırabilir.

Sık sorulan sorular

“Herhangi bir” nasıl yazılır? “Herhangi” tek sözcük, “bir” ise ayrı yazılır: herhangi bir.

“Birşey” diye yazılabilir mi? Hayır. Resmî yazımda “bir şey” ayrı yazılır. “Birşey” günlük konuşmada duyulsa da yazımı yanlış sayılır.

Yazım kuralları değişir mi? Değişebilir. Güncel durum için Türk Dil Kurumu'nun yayımladığı son yazım kılavuzuna bakmak en doğrusudur.

Bu listeyi bir kez dikkatle okumak, günlük yazım hatalarının büyük bir kısmını ortadan kaldırmak için yeterlidir.