Kar Tanesi Neden Altı Köşeli Olur?

Eldivenin üzerine düşen kar tanesi çoğu zaman altı köşeli bir yıldızdır. Bu, bulutun süs merakı değildir. Buz kristalinin molekülleri, belirli bir açıyla dizilmeyi sever. O diziliş, taneye altılı bir simetri verir. Aynı simetri, her taneyi birbirinin fotokopisi yapmaz. Bulutun içindeki yol, kolların uzunluğunu ve biçimini değiştirir.

Altı, molekülün açısıdır

Su donunca moleküller gelişigüzel yığılmaz. Hidrojen bağları onları altıgen bir kafese oturtur. Bu kafes, buzun seyrek durmasının da sebebidir. Yoğunluğun dört derece civarındaki hâlini ve buzun neden yüzdüğünü su yazısında anlatmıştık. Kar tanesinde aynı kafes, bu kez küçük bir levha ya da yıldız olarak görünür.

Altı kollu bir tane, altı farklı kuraldan doğmaz. Bir kural, altı yöne birden uygulanır. Bu yüzden kollar birbirine benzer. Tam kusursuz bir simetri her tanede yoktur. Rüzgâr, çarpışma ve sıcaklık sıçraması bir kolu diğerinden biraz kısa bırakabilir. Simetri eğilimdir, fabrika garantisi değil.

Buluttaki yol biçimi seçer

Tane, küçük bir toz ya da buz çekirdeğinin üstüne su buharının birikmesiyle büyür. Büyürken bulutun içinde düşer ya da rüzgârla yükselir. Geçtiği katmanın sıcaklığı ve nemi değişir. Bir katmanda ince levha, başka bir katmanda iğne, daha nemli bir yerde dallı yıldız öne çıkabilir. Kesin derece eşiklerini ezberletmek gerekmez. Eşikler koşullara göre kayar. Anlatılacak olan, biçimin tek bir sıcaklığa kilitli olmadığıdır.

Bu yüzden aynı anda yağan karın içinde yıldız, levha ve sütun yan yana görülebilir. Fırtına tek bir kalıp kullanmaz. Aşağı inen tane, indiği koridorun özetidir.

Her tane eşsiz midir

Hiçbir kar tanesi birbirine benzemez cümlesi güzeldir ve abartılıdır. Koşullar o kadar çeşitlidir ki iki taneyi birebir aynı bulmak zordur. Bu, bütün tanelerin sayılıp karşılaştırıldığı anlamına gelmez. Küçük ve sade kristaller birbirine çok benzeyebilir. Büyük ve dallı olanlarda fark daha çabuk seçilir. Eşsizlik bir şiir olarak kalsın, bir sayım sonucu gibi ezberlenmesin.

Eldivenin üstünde eriyen tane de kanıt olmaktan çıkar. Sıcaklık, kolları dakikalar içinde siler. Bakmak için koyu bir kumaş ve soğuk bir an yeter. Büyüteç şart değildir. Altı yön, çıplak gözle de seçilir.

Kar, donmuş yağmur değildir

Kar, bulutta kristal olarak büyür. Dolu ve yağmur başka yollardan gelir. Yağmur damlasının donması, her zaman altı kollu bir yıldız üretmez. Kışın camdaki çiçeklenme de bir kar tanesi yağmuru değildir. Yüzeyde oluşan buz, aynı altılı eğilimi gösterebilir çünkü molekül aynıdır. Biçim, serbest düşen bir tanenin dallarından daha sıkışık olur.

Gökyüzünün rengiyle karın beyazlığını karıştırmayın. Kar beyaz görünür çünkü kristaller ışığı her yöne saçar. Tek bir kristal ise cam gibi saydam olabilir. Yığın, beyazlığı üretir. Saçılmanın gök mavisindeki hâlini ayrı yazmıştık. Burada saçan, hava molekülü değil, buzun yüzeyleridir.

Yere düşünce ne değişir

Taze karın altı köşesi, yerde uzun süre durmaz. Taneler birbirine değer, erir, yeniden donar ve yuvarlanır. Birkaç saat sonra yerdeki örtü, eldivendeki yıldızdan daha çok bir buz taneleri yığınıdır. Bu, yağışın kar olmadığı anlamına gelmez. Kristal, yolculuğunun son durağında bozulur.

Ayak izinin altındaki ses de bu bozulmayla ilgilidir. Çıtırdı, kırılan taze kristallerden gelir. Islanıp sertleşmiş örtü daha tok bir ses çıkarır. Ses, sıcaklığın ve zamanın kaydıdır.

Sık sorulan sorular

Neden beş ya da dört köşe değil? Çünkü buzun kafesi altıgen kurulur. Kristal bu düzeni büyüttükçe altı yön belirginleşir. Kırık bir kol, taneyi beş köşeli bir kural yapmaz.

Aynı anda neden farklı şekiller yağar? Taneler bulutun farklı sıcaklık ve nem katmanlarından geçmiş olabilir. Tek bir fırtına tek bir kalıp kullanmak zorunda değildir.

İki tane hiç aynı olamaz mı? Bunu tamamlanmış bir sayım gibi söylemeyiz. Koşullar çok çeşitlidir, sade kristaller ise birbirine benzeyebilir. Eşsizlik iddiası şiir olarak kalsın, ölçü olarak değil.