Esnemek Neden Bulaşıcı Görünür?

Karşınızdaki esneyince sizde de çene açılır. Bunu istemezsiniz, yine de olur. Esnemenin bulaşıcı görünmesi gerçek bir gözlemdir. Nedeni ise tek bir cümleye kilitlenmiş değildir. Oksijen azaldı diye anlatılan eski hikâye, bu işi açıklamaya yetmez. Beynin serinlemesi ya da başkasının durumunu taklit etme gibi düşünceler de masadadır. Hiçbiri, bu sayfada kesin hüküm diye yazılmayacak.

Her esneme bulaşma değildir

İnsan yorgunken, sıkılınca ya da uykuya geçişte esner. Bu tek başına olan esnemedir. Bulaşıcı olan, bir başkasını gördükten ya da esneme sesini duyduktan sonra gelendir. İkisi aynı kas hareketidir, aynı sebep olmak zorunda değildir. Yorgunluk esnemesini bulaşma sanmak, her çeneyi bir salgına bağlar.

Uykunun öğrenmeyle ilişkisini uyku yazısında anlatmıştık. Esneme, o yazının yerine geçmez. Uykusuz bir öğleden sonra esnemek, beynin evrelerini tek başına kanıtlamaz. Yalnızca bedenin bir işaretidir. İşaret, teşhis değildir.

Oksijen hikâyesi neden zayıf kalır

Esneme ciğerlere ekstra oksijen çekmek için yapılır denir. Kulağa düzgün gelir. Oysa esneme, oksijeni belirgin biçimde yükseltmek için zorunlu bir çözüm gibi durmaz. Aynı odada oksijen bolken de esneme görülür. Egzersiz sırasında, oksijen ihtiyacı artmışken esneme her zaman artmaz. Hikâye sade olduğu için tutulmuştur. Sadelik, doğruluk değildir.

Bunu çürütülmüş bir efsane diye bağırarak kapatmak da acelecilik olur. Söylenecek olan şudur: oksijen açıklaması, bulaşıcı esnemeyi tek başına taşımaz. Başka düşünceler de araştırılır. Araştırma bitmiş değildir.

Taklit ve serinlik

Bir düşünce, bulaşıcı esnemeyi taklitle ilişkilendirir. Başkasının yüzünü görünce benzer hareket hazır olur. Bu, empati diye tek sözcüğe indirgenmemelidir. Her esneyen, karşısındakini derin biçimde anlıyor olmak zorunda değildir. Taklit, daha sade bir sinir hazırlığı da olabilir.

Başka bir düşünce, esnemenin beyni serinletmeye yardım ettiğini söyler. Çene açılınca kan akışı ve hava değişir, ısı bir parça dağılır. Bu da her olayda ölçülmüş bir yasa diye ezberlenmemelidir. Sıcak bir odada daha çok esnendiğini fark etmek, kişisel bir gözlem olabilir. Gözlem, bütün insanlık için bir eşik sıcaklık vermez.

Neden kesin yazmıyoruz

Çünkü bu alanda birden fazla açıklama yan yana duruyor ve hepsi her örneği kapatmıyor. Bilim yazısı, en sevilen hikâyeyi seçip diğerini yok sayarsa kaynak tartma yazısında eleştirdiğimiz şeyi yapmış olur. Dürüst cümle şudur: bulaşma gözlenir, tek sebep henüz mühürlenmemiştir.

Hayvanlarda da esneme görülür. Her türde bulaşmanın aynı olduğu söylenemez. İnsan deneyini köpeğe, köpek gözlemini insana birebir taşımak kolaycılıktır. Türler ayrıdır. Kas hareketi benzeşebilir, sebep ayrılabilir.

Ne zaman dert edilir

Ara sıra esnemek, dersin sıkıcı olduğunu da uykunun geldiğini de haber verebilir. Gün boyu durmayan, ağzı kilitleyen ya da nefesle birlikte gelen bir esneme ise bu sayfanın konusu değildir. Uyku düzeni bozulmuşsa, gündüz aşırı uyku bastırıyorsa bir hekime danışın. Esnemeyi bir karakter kusuru saymak da gerekmez. Bedensel bir harekettir.

Toplantıda esnemeyi gizlemeye çalışmak, çoğu zaman daha belirgin bir yüz üretir. Kısa bir su ve bir pencere, utançtan daha işe yarar. Karşınızdaki de esnerse bunu bir saygısızlık sözleşmesi sanmayın. Bulaşma, niyet değildir.

Sık sorulan sorular

Esnemek oksijen eksikliği midir? Tek başına böyle açıklamak zayıf kalır. Oksijeni bol odada da esneme olur. Bulaşıcı esnemeyi bu hikâye kapatmaz.

Neden başkasını görünce esnerim? Gözlenmiş bir taklit eğilimidir. Bunun empati mi, daha sade bir sinir hazırlığı mı olduğu tek cümleyle kapanmış değildir.

Sürekli esneme hastalık mıdır? Ara sıra esneme olağandır. Gün boyu bastıran uyku ve nefesle gelen şikâyette hekime danışın. Bu yazı teşhis koymaz.