Yaprak Neden Yeşildir?

Yaprak yeşil görünür çünkü üzerine düşen yeşil ışığın önemli bir kısmını tutmaz, geri yollar. Tutulan, daha çok kırmızı ve mavi taraftaki ışıktır. Bu seçim bir boya kaprisi değildir. Bitki, ışığı kullanarak karbondioksit ve suyu şekere çevirir. Açığa oksijen çıkar. Sürecin adı fotosentezdir. Yeşil renk, bu sürecin yan ürünü gibi görünen bir yansımadır.

Işık tek parça değildir

Güneş ışığı birçok renkten oluşur. Hepsini birden görünce beyaz sayarız. Yapraktaki klorofil, bu renklerin hepsine aynı iştahla sarılmaz. Kırmızı ve mavi tarafı daha çok soğurur. Yeşil tarafta soğurma zayıftır, o yüzden yeşil gözümüze geri döner. Gökkuşağında renklerin ayrılışını damla yazısında görmüştük. Yaprakta ayrım, damlanın içinde değil, boyanın hangi rengi tuttuğundadır.

Gökyüzünün mavisi ise başka bir olaydır. Orada kısa dalga saçılır. Onu ayrıca anlatmıştık. Yaprak yeşili ile gök mavisi aynı cümlede birleşmez. Biri yansıyan artık, öteki saçılan kısa dalgadır.

Şeker ve oksijen

Bitki, havadan karbondioksit alır, topraktan su çeker. Işık, bu ikisini birleştiren düzenin enerjisidir. Sonuçta şeker oluşur, oksijen dışarı verilir. Ders kitabındaki tanıdık özet budur. Özet, aradaki bütün ara basamakları tek satıra indirir. Ara basamaklar laboratuvarın işidir. Günlük sonuç ise açıktır: bitki, ışık varken besin üretir ve ortama oksijen bırakır.

Karanlıkta bu üretim durur. Bitki gece de yaşar çünkü gündüz biriktirdiğini kullanır. Kullanırken oksijen de tüketir. Yani bitki yalnızca oksijen veren bir makine değildir. Üretim ile tüketim aynı canlıda, farklı saatlerde bir arada durur. Gündüz üretim çoğu yapraklı bitkide tüketimin önüne geçer. Bu, her yaprağın her saatte aynı nefes olduğu anlamına gelmez.

Neden bütün bitki yeşil kalmaz

Sonbaharda birçok yaprak sararır ya da kızarır. Klorofil parçalanınca, altta duran diğer renkler görünür olur. Yaprak o gün boyanmış değildir. Örtü kalkmıştır. Kuraklık ve hastalık da yeşili soldurabilir. Soldurma ile mevsim aynı şey değildir. Saksıdaki bitkide ışık azsa yaprak ince ve açık renk uzayabilir. Ev bitkisinde ışığın yerini ayrıca konuşmuştuk.

Kırmızı yapraklı süs bitkileri de vardır. Onlarda başka boyalar yeşili örter. Fotosentez bütünüyle bitmiş değildir. Örtü, rengi değiştirir. Rengi değiştiren her bitkiyi hasta sanmayın. Türün kendi rengi olabilir.

Su ve hava birlikte

Yalnızca su vermek, ışık yoksa şekeri üretmez. Yalnızca ışık da, su ve hava yoksa yetmez. Üçü birden gerekir. Pencere önündeki bitkiyi sık sulayıp karanlık koridora taşımak, yeşili korumaz. Koridor loşsa yaprak, ışığı aramak için uzar ve incelir. Bu uzama bir sağlık belirtisi gibi pazarlanmamalıdır. Işık arayışıdır.

Topraktaki mineral de işe karışır. Azot eksikliği yaprağı sarartabilir. Her sararma sonbahar değildir. Saksıda mineral, bahçedeki kadar yenilenmeyebilir. Yine de her sararmada gübre boca etmek, kökü yakabilir. Önce ışığa ve suya bakın. Sonra, gerekirse ölçülü bir destek düşünün.

Abartmadan

Bitkinin dünyanın oksijenini tek başına ürettiği kesin bir yüzdeyle yazılmaz. Karasal yapraklar ile denizdeki küçük canlılar bu işi paylaşır. Payın tamamını saksıdaki çiçeğe vermek, hem denizi hem ormanı eksik bırakır. Evdeki yaprak, odanın havasını bir mucizeyle değiştirmez. Yine de ışığı şekere çeviren düzenin küçük bir örneğidir. Örnek, bütün gezegenin yerine geçmeden de öğreticidir.

Yeşile bakınca gördüğünüz, tutulmayan ışıktır. Tutulan kısım ise sizin görmediğiniz işi yapar. Görmediğiniz iş, tabaktaki sebzenin ve soluduğunuz oksijenin uzak akrabasıdır.

Sık sorulan sorular

Yaprak neden yeşil, kırmızı değil? Klorofil kırmızı ve mavi ışığı daha çok tutar, yeşilin bir kısmını geri yollar. Gözümüze çarpan, geri yollanan renktir.

Bitki gece oksijen verir mi? Üretim için ışık gerekir. Karanlıkta üretim durur, bitki biriktirdiğini kullanırken oksijen de tüketir. Gündüz ise birçok yaprakta üretim öne geçer.

Sararan yaprak her zaman hasta mıdır? Hayır. Sonbaharda klorofil çekilince alttaki renkler görünür. Evde ise ışık azlığı ya da su düzensizliği de sarartabilir. Türün kendi rengi de kırmızı olabilir.