Antibiyotik Virüse Neden Etki Etmez?

Boğaz ağrıyınca çekmecedeki antibiyotiğe uzanmak tanıdık bir aceleciliğidir. O acele, soğuk algınlığının çoğunda boşa gider. Antibiyotikler bakterilere yöneliktir. Soğuk algınlığı ve gribin büyük bölümü ise virüstür. Virüs, bakterinin hedef alınan yapılarını taşımaz. İlaç, olmayan bir kapıya vurur. Bu yazı bir tedavi tarif etmez. Kapının neden uyuşmadığını anlatır. Karar, hekimindir.

Bakteri ile virüs aynı canlı değildir

Bakteri, kendi başına üreyebilen bir hücredir. Duvarı, zarı ve kendi protein düzeneği vardır. Antibiyotiklerin bir bölümü bu duvarın yapımını bozar. Bir bölümü, bakterinin protein kurduğu düzeneğe oturur. İnsan hücresi bu düzeneklerin aynısını taşımadığı için ilaç, doğru kullanıldığında bakteriye yönelir.

Virüs ise bu anlamda tam bir hücre değildir. Kendi duvar fabrikasını kurmaz. Bir konak hücresine girer, o hücrenin düzeneğini kullanarak çoğalır. Duvarı hedef alan bir ilaç, duvarı olmayan bir yapıda iş bulamaz. Bu yüzden antibiyotik virüsü öldürsün diye beklenmez. Beklenti, ilacın görev tanımına uymaz.

Soğuk algınlığı neden dışarıda kalır

Hapşırık, burun akıntısı ve hafif boğaz ağrısı çoğu zaman virüslerle ilişkilidir. Bu belirtiler bakteriyel bir iltihapta da görülebilir. Evdeki his, hangisi olduğunu ayırmaz. Ateşin yüksekliği de tek başına bakteri mührü basmaz. Ayrımı muayene ve gerekirse test koyar. Çekmecedeki kutu, bu ayrımı yapmış sayılmaz.

Virüs kaynaklı bir tabloda antibiyotik almak, belirtileri bir gecede silmez. Siler gibi olursa bu, hastalığın kendi seyrinden de gelebilir. İlaç o sırada kredi toplar. Kredi yanlış yere yazılınca bir sonraki hastalıkta aynı kutu yeniden açılır.

Yarıda bırakmanın bedeli

Hekim bir antibiyotik uygun gördüyse süre ve doz, şişenin üstündeki gelişigüzel bir sayının yerini tutmaz. Kendinizi iyi hissedince kutu yarıda bırakılırsa, zayıf düşmüş bakterilerin bir bölümü kalabilir. Kalanlar, o ilaca daha az aldırmayan bir topluluğa kayabilir. Buna direnç denir. Direnç, sizin bir sonraki şikâyetinizde aynı ilacın işe yaramaması demek olabilir. Başka insanlar için de ortak bir sorun hâline gelir çünkü dirençli bakteri insandan insana taşınabilir.

Bu, her yarım kalan kutu kesin bir felaket getirir anlamına gelmez. Anlamı şudur: süreyi kendi hisinize göre kesmeyin. Rahatsızlık artıyor ya da yan etki görüyorsanız kutuyu gizlice çöpe atmak yerine hekime haber verin. Yan etki de bir bilgidir. Bilgi, yarım dozun içinde kaybolmasın.

Kimden istenmez

Antibiyotik, eczaneden ısrarla istenen bir hak değildir. Hekim uygun görmediyse ısrar, muayeneyi kısaltmaz. Başkasının kutusundan almak ise hem doz hem tanı hatasıdır. Çocuğa ayrılmış bir ölçü, yetişkine geçmez. Yetişkinin kutusu da çocuğa bölünüp verilmez. Böbrek, gebelik ve alerji gibi durumlar dozu değiştirir. Bu sayfa o durumları tek tek çözmez.

Ağrı ve ateş için kullanılan bazı ilaçlar antibiyotik değildir. Onları birbirinin yerine koymak da ayrı bir karışıklıktır. Kutunun adını okumadan türünü varsamayın. Emin değilseniz eczacıya sorun, tanı koymasını değil, kutunun türünü okumasını isteyin.

Ne işe yarar bu bilgi

Bilgi, hekimin yerine geçmez. İşe yaramayan bir beklentiyi bırakmanızı sağlar. Virüs düşünülen bir soğuk algınlığında istirahat, sıvı ve hekimin önerdiği belirti yardımı konuşulur. Bakteri düşünülen bir iltihapta ise antibiyotik, süre ve doz birlikte konuşulur. İkisini aynı çekmece refleksiyle çözmek, her iki tarafı da zayıflatır.

Kaynağı belirsiz bir sağlık vaadi görürseniz yazarı ve tarihi sorun. Bu tartmayı kaynak yazısında anlatmıştık. Kesin iyileşme süresi vadeden bir cümle, bu yazının da vadetmediği bir sözdür.

Sık sorulan sorular

Antibiyotik gribi geçirir mi? Grip virüstür. Antibiyotik virüse yönelik değildir. Hekim başka bir bakteriyel tablo görmedikçe grip için antibiyotik beklenmez. Bu bir tedavi önerisi değil, ayrımın kendisidir.

İyi hissedince ilacı bırakayım mı? Hekimin yazdığı süreyi kendi hisinize göre kesmeyin. Yan etki varsa bunu hekime söyleyin. Kalan bakterinin ilaca alışması, sonraki tedaviyi zorlaştırabilir.

Başkasının antibiyotiği kullanılır mı? Kullanılmaz. Doz, süre ve tanı kişiye göredir. Alerji ve başka ilaçlar da işe karışır. Karar, sizin muayenenize aittir.